Градинка, училиште и преминот меѓу нив

Градинката, училиштето и премините носат различни барања. Конкретните договори треба да ги земат предвид комуникацијата, потребите и силните страни на Вашето дете.

Децата во спектарот на аутизам во градинка и училиште честопати се снаоѓаат подобро отколку што родителите стравуваат — сѐ додека рамковните услови одговараат. Тешко станува речиси секогаш на истите места: на премините.

Преминот од градинка во основно училиште. Преминот во средно училиште. Промена на наставник, нов состав на одделението, селидба. Во тие фази отпаѓа она што макотрпно е изградено: познати луѓе, познати текови, познати простории.

Добрата вест: премините можат да се планираат. За разлика од meltdown во продавница, тие се најавуваат месеци однапред — и токму тоа време е лостот.

Четири работи што ги олеснуваат премините

Раниот почеток е поделотворен од доброто реагирање.

Почнете една година порано

Избор на училиште, посети, разговори со установата во која преминува детето: кој ќе почне една година порано, има избор. Кој ќе почне на лето, ги има само преостанатите места.

Испратете го профилот однапред

Една страница со најважното — што смирува, што преплавува, како комуницира Вашето дете. Така новата установа заштедува недели откривање.

Договорете конкретни олеснувања

Повеќе време, пауза, место за повлекување, поинаков облик на проверка на знаењето. Што точно е можно, се разликува од установа до установа — затоа прашајте рано и договореното запишете го.

Запознајте ги просториите однапред

Посетете ја новата зграда во текот на распустот, прошетајте го патот до училиште, погледнете ја училницата. Она што е познато првиот ден повеќе не троши сила.

Продолжете во Mika Guide

Во Mika Guide се наоѓаат помагала за подготовка на разговорите со градинката и училиштето, како и профилот за пополнување.

Подготовка на родителскиот разговор

Што однапред да запишете за на состанокот ништо да не се заборави.

Профил за установата

Една страница што го објаснува Вашето дете — за наставниците и персоналот.

Договори што го олеснуваат денот

Мали промени во текот на денот што честопати делуваат повеќе од големи мерки.

Поддршка во градинка и училиште: индивидуален план

Не помали барања, туку праведен пат до истата цел.

Премини и промени

Проблемот ретко е самата цел, туку скокот помеѓу нив – премините се за многу деца најтешкиот дел од денот.

Отворете го Mika Guide

Апликацијата е бесплатна; првиот дел од овој модул може бесплатно да се прочита, продлабочувањето припаѓа на Mika+ (еднократно 9,99 €).

Пред да отидете во училиште: зборовите што вреди да ги понесете

Во сите земји за кои е пишувана оваа страница постои право училиштето да се прилагоди на Вашето дете — а не само обратно. Имињата се разликуваат, обрасецот е насекаде ист. Вреди да се знае пред да влезете во разговор.

Четири градбени елементи, во некаква форма присутни во секоја земја:

План за Вашето дете. Документ што запишува што треба да научи Вашето дете и како — со прилагодени патишта, прилагодени форми на задачи, понекогаш и со прилагодени цели. Тој план не е лекарска потврда ниту назадување. Се пишува заедно, редовно се проверува и се менува ако не одговара. Вие го потпишувате.
Личност покрај Вашето дете. Зависно од земјата се вика поинаку и припаѓа или на образовниот или на социјалниот систем. Нејзината задача е придружба во секојдневието: патишта, комуникација, премини, понекогаш нега.
Стручно лице во наставата. Не само за Вашето дете, туку и за наставникот и за одделението.
Тело што утврдува што е потребно. Комисија или тим, најчесто од медицина, психологија, педагогија и социјална работа. Тоа пишува проценка или формално решение, врз основа на кое се одобрува поддршката.

Што важи во секоја од тие постапки — независно од земјата:

Можете сами да ја покренете. Не мора да чекате училиштето да предложи.
Без Ваша согласност не оди. План што се однесува на Вашето дете бара Ваш потпис.
Постои писмена одлука. Не прифаќајте да Ви се каже само усно. Она што е напишано, може да се провери — и да се оспори.
Смеете да поднесете приговор. Против секоја одлука постои пат, најчесто со рок. Прашајте веднаш при приемот: До кога можам да поднесам приговор и кому?
Планот не е конечен. Се проверува, по правило повеќепати во првата година.

Три реченици што можете да ги понесете. Работат во секој разговор:

„Сакам да поднесам барање за писмен индивидуален план за моето дете. Како се вика таа постапка овде и кој го поднесува барањето?“
„Ве молам одлуката да ми ја дадете во писмена форма, со датум.“
„Кој утврдува каква поддршка му треба на моето дете — и како да стигнам до тоа?“

И што оваа страница не може. Се чита во шест земји, а образовното право е во секоја поинакво — во Босна и Херцеговина дури и во рамките на земјата. Она што следува е состојбата што ја проверив, со датум. Обврзувачки се секогаш законот на Вашата земја и надлежната установа. Каде нешто не можев да поткрепам, тоа и го запишувам, наместо да погодувам.

Како се вика тоа во Вашата земја

Овде стојат пет земји за кои најдов сигурен извор. За Босна и Херцеговина засега го немам — подобро ништо отколку број на службен весник на кој не можам да се потпрам. Состојба проверена на 10.08.2026, а за Северна Македонија на 14.08.2026.

Србија. Планот се вика individualni obrazovni plan (IOP), уреден со законот за основите на системот на образование и воспитание (чл. 76). Постојат три облици: IOP1 ги прилагодува патиштата и средствата без менување на целите на учењето; IOP2 ги менува и целите и содржините; IOP3 ја проширува и продлабочува материјата за деца со исклучителни способности. Планот го предлага tim za inkluzivno obrazovanje на установата, а го донесува pedagoški kolegijum — Вашата писмена согласност е услов. Во првата година планот се проверува тримесечно, подоцна на почетокот на полугодието односно учебната година. Покрај тоа постојат pedagoški asistent и lični pratilac deteta (услуга на социјалната заштита што ја организира и финансира општината). За дополнителна поддршка што ги поврзува образованието, здравството и социјалата одлучува interresorna komisija (IRK).

Хрватска. Инструментот се вика primjereni program obrazovanja и се утврдува со rješenje на надлежниот ured, по предлог на stručno povjerenstvo. Постојат четири степени: redoviti program uz individualizirane postupke · redoviti program uz prilagodbu sadržaja i individualizirane postupke · posebni program uz individualizirane postupke · posebni programi za stjecanje kompetencija u aktivnostima svakodnevnoga života i rada. Аутизмот („poremećaji iz autističnoga spektra“) е изречно наведен на ориентациската листа. Придружникот се вика pomoćnik u nastavi, а кај деца со потреба од комуникациска поддршка stručni komunikacijski posrednik.

Црна Гора. Децата „со пречка од аутистичниот спектар“ се изречно наведени во законот. Планот се вика individualni razvojno-obrazovni program (IROP). За насочувањето одлучува општинскиот орган за образование со rješenje o usmjeravanju, по предлог на komisija za usmjeravanje djece sa posebnim obrazovnim potrebama (педијатар, лекари специјалисти, психолог, педагог, дефектолог, социјален работник); родителите и наставникот учествуваат во работата на комисијата. Придружбата во наставата се вика asistent u nastavi и законот изречно ја предвидува и за деца од аутистичниот спектар. Покрај тоа постојат dodatna stručna pomoć, mobilna služba и resursni centri. Состојба проверена за 2021; измени по тоа не сум проверувала.

Словенија. Постапката се вика usmerjanje: по барање испитува komisija za usmerjanje otrok s posebnimi potrebami и се донесува odločba o usmeritvi — формално решение. Во него стои која dodatna strokovna pomoč и во кој обем следува. Во рок од 30 дена од правосилноста училиштето мора да изработи individualizirani program (IP), што го подготвува стручен тим именуван од раководството на училиштето. Децата со аутизам се наведени во законот како посебна група.

Северна Македонија. Потребата ја утврдува функционалната процена според МКФ (меѓународна класификација на функционирање, во светот позната како ICF), која од февруари 2021 година е услов меѓу другото и за асистент. Процената ја вршат стручните тимови на Службата за функционална проценка на деца и млади, основана кон крајот на декември 2020 година. Придружбата во наставата се вика образовен асистент: постапката ја поведуваат родителите преку училиштето, а одлучува стручно тело при Министерството за образование и наука врз основа на таа процена — асистентот не доаѓа автоматски со дијагнозата. Преодот од постариот наод и мислење кон функционалната процена не помина без празнини, па пред поднесувањето прашајте која документација ја бараат сега.

Ако Вашата земја не стои овде, обрасецот од претходниот дел сепак важи: прашајте како се вика постапката, побарајте писмена одлука и прашајте за рокот за приговор.

Кога во установата не оди добро

Ако разговорите последователно остануваат без резултат, ако Вашето дете е исклучено или ситуацијата ескалира, постојат патишта надвор од одделението: раководството на установата, училишниот психолог и педагог, развојното советувалиште и здруженијата за аутизам. Не морате да чекате да стане неподносливо.

Како се вика поддршката во Вашата земја

Инструментите имаат различни имиња и не постојат насекаде. Овој преглед Ви го дава зборот што можете да го изговорите во училиште — меродавна е секогаш надлежната установа во Вашата земја.

Србија: индивидуален образовен план — IOP1 (прилагоден), IOP2 (изменет) и IOP3 (за ученици со исклучителни способности), заедно со педагошки асистент и личен придружник на детето. За премин на IOP2 потребно е мислење од интерресорната комисија.
Хрватска: индивидуализирана образовна програма (IOOP), заедно со помошник во наставата или стручен комуникациски посредник — Правилник, Narodne novine 85/2024 од 19 јули 2024, кој го замени постариот од NN 102/2018.
Словенија: одлука за насочување (odločba o usmeritvi) и индивидуализирана програма. Од 1 септември 2026 новиот член 10.a (ZUOPP-1B, Uradni list RS 12/2026 од 17 февруари 2026) изрично предвидува дека на децата со аутистични нарушувања може со одлука за насочување да им се додели помош од придружник.
Црна Гора: индивидуална развојно-образовна програма (IROP).
Северна Македонија: образовен асистент, кој се доделува врз основа на функционална процена според МКФ; постапката ја поведуваат родителите преку училиштето, а одлучува стручно тело при Министерството за образование и наука.
Босна и Херцеговина: образованието е во надлежност на кантоните и ентитетите, единствен пропис за целата земја нема. Не најдовме сигурен извор за сите кантони — прашајте во училиштето и во надлежното министерство.

За Србија од јули 2026 во медиумите се споменува и нова услуга „inkluzivni pratilac“. Тоа не можевме да го потврдиме во службениот весник — пред да се потпрете на тоа, проверете кај надлежната установа.

Кои права и кои мерки на поддршка постојат, е уредено со прописите на Вашата земја и се менува со времето — проверете го тоа кај надлежната установа или здружение. Промената на установа не е неуспех; понекогаш тоа е одлуката што менува сѐ.

Состојба: август 2026. Ова е состојбата во моментот на изработка на страницата и може да се промени: прописите, постапките и имињата на установите се менуваат. Што важи во моментот на Вашето барање, проверете кај надлежната установа.

Сакате ли да разговараме за тоа?

Поддршката во училиште сега е дел од мојата самостојна работа. Ако имате прашања за училишното секојдневие или претстојниот состанок, во воведен разговор можеме да ги разјасниме Вашите потреби и можните следни чекори.

Побарајте прв разговор Сите услуги