Поимник
ИРК, ИОП, цензус, вештачење – во барањата и решенијата постојано се појавуваат поими што никој не ги објаснува. Тука се шеснаесетте најважни.
Поимите потекнуваат од поимникот на апликацијата Mika Guide. Намерно се кратки: токму толку за да знаете за што станува збор во разговор со установа. Што тоа значи во секојдневието, покажува страницата Теми од секојдневието. Поимите го опишуваат српскиот систем; во Вашата земја установите и постапките се викаат поинаку — што важи за Вас, пишува во делот Права во апликацијата Mika Guide.
Центар за социјална работа (ЦСР)
Институција преку која се остваруваат многу права од социјална заштита — на пример туѓа нега и помош. Барањата се поднесуваат таму и таму се води предметот; за детскиот додаток е надлежна општинската, односно градската управа.
ПИО фонд
Фонд за пензиско и инвалидско осигурување; кај децата е важен затоа што неговата комисија го дава стручното мислење за правото на туѓа нега и помош.
Вештачење
Стручен преглед од комисија составена од лекари која ги проценува потребите на детето за нега и помош. За правото се одлучува врз основа на наодот и мислењето на комисијата.
Туѓа нега и помош
Право и паричен надоместок за дете на кое поради неговата состојба му е потребна постојана помош од друго лице во секојдневните активности.
Зголемен додаток
Поголем износ на додаток за помош и нега, кој се признава за децата со најголема потреба од поддршка.
Родител негувател
Статус за родител кој целодневно се грижи за дете со пречки во развојот — носи месечен надоместок и платени придонеси. Законот што го уредува единствено за целата земја е усвоен во јули 2026, а се применува од 1 октомври 2026; дотогаш важат одлуките на одделни градови и општини, со различни услови.
Детски додаток
Месечна парична помош за семејство со деца; износот и самото право зависат од приходот на домаќинството.
Приходен цензус
Граница на приходот по член на домаќинството до која постои право на парична помош, на пример детски додаток. Ако приходот е над цензусот, правото не се остварува.
Меѓуресорска комисија (ИРК)
Општинска комисија која проценува каква дополнителна поддршка му е потребна на детето во образованието, здравството и социјалната заштита и дава мислења и препораки.
Дополнителна поддршка
Сите мерки кои го олеснуваат учењето и учеството на детето — од личен придружник и помошник до приспособен план и помагала.
ИОП (ИОП1 и ИОП2)
Индивидуален образовен план. ИОП1 го прилагодува начинот на работа и средствата без да ги менува целите, а ИОП2 ги менува самите резултати, односно содржината на предметот.
Личен придружник
Личност која му помага на детето во движењето, комуникацијата и секојдневните потреби во и надвор од училиштето, за да може подеднакво да учествува.
Асистент за настава
Професионална поддршка на училиште која им помага и на наставникот и на детето во наставата и вклученоста во класот.
Развојно советувалиште
Услуга во здравствениот дом каде што се следи развојот на детето и каде што може да се добие прва проценка, совет и насоки за понатамошна поддршка.
Решение
Официјална писмена одлука на институцијата (на пример ЦСР или комисија) за поднесеното барање. Во неа пишува кое право е признаено и од кога важи.
Жалба
Право во законскиот рок (обично 15 дена) писмено да се оспори одлуката и да се побара повисок орган повторно да го разгледа случајот.
Објаснувањата се општи и не заменуваат правен совет. Што важи во Вашиот случај, одлучува надлежната служба.
Што понатаму?
Еден поим е објаснет – но следното прашање често се јавува веднаш потоа. Тука продолжувате.