Поимник

Центар за социјална работа (ЦСР)

Установата во местото на живеење преку која се остваруваат правата од социјална и детска заштита. Таму родителот или старателот го поднесува барањето за посебен додаток, таму се води предметот и оттаму пристига решението. Со барањето оди и стручната документација за состојбата на детето.

Служба за функционална проценка на деца и млади

Служба основана на 26 декември 2020 година, со стручни тимови кои ја вршат функционалната процена на детето. Нејзиниот наод е основа и за посебниот додаток и за образовниот асистент.

Функционална процена (МКФ)

Процена на функционирањето на детето според Меѓународната класификација на функционирање (МКФ, во светот позната како ICF). Од февруари 2021 година е услов, меѓу другото, за образовен асистент. Го заменува постариот наод и мислење, но преодот не помина без празнини — пред да поднесете барање прашајте во центарот за социјална работа која документација ја бараат во моментов.

Посебен додаток

Централниот паричен надоместок за дете со попреченост, до наполнети 26 години. Не зависи од приходот на домаќинството, а аутизмот е изречно наведен како состојба која дава право. Барањето го поднесува родителот или старателот во центарот за социјална работа.

Повисок посебен додаток

Посебниот додаток е повисок за самохран родител и за семејство кое прима загарантирана минимална помош. Која стапка важи за Вас, потврдува центарот за социјална работа.

Наод и мислење

Постарата форма на стручна документација за состојбата на детето, која се користеше пред воведувањето на функционалната процена. Ако имате постар наод и мислење, немојте сами да го отфрлате — прашајте дали сè уште важи или е потребна нова процена.

Додаток заради попреченост (од 26 години)

Друг, одделен надоместок кој почнува дури откако лицето ќе наполни 26 години. За дете тоа не е правото што го барате: до таа возраст се поднесува барање за посебен додаток. Кога детето ќе наполни 26 години, преминот кон овој надоместок се бара одново — не се случува автоматски.

Приходен цензус

Граница на приходот по член на домаќинството до која постои право на парична помош. Кај посебниот додаток таква граница нема: тој се остварува без оглед на приходот на семејството, па вреди да поднесете барање и кога мислите дека приходот е превисок.

Стручно тело при МОН

Стручното тело при Министерството за образование и наука одлучува дали на детето му следува образовен асистент, врз основа на функционалната процена. Барањето оди преку училиштето, не директно до министерството.

Дополнителна поддршка

Сите мерки кои го олеснуваат учењето и учеството на детето — од образовен асистент и приспособена настава до посебниот додаток, кој на семејството му покрива дел од трошоците. Парите и училиштето се два одделни пата: за парите е надлежен центарот за социјална работа, за училиштето училиштето и Министерството за образование и наука.

Министерство за социјална политика, демографија и млади

Министерството надлежно за социјалната и детската заштита. Од 2024 година го носи ова име; во постари упатства и обрасци ќе го најдете под поранешната кратенка МТСП (Министерство за труд и социјална политика). Станува збор за иста надлежност, само со ново име.

Образовен асистент

Личност која го придружува детето во училиште. Не доаѓа автоматски со дијагнозата: родителите ја поведуваат постапката преку училиштето, а стручното тело при МОН одлучува врз основа на функционалната процена.

МНЗА — Македонско научно здружение за аутизам

Здружение кое постои од 2000 година и работи при Институтот за дефектологија во Скопје (бул. Гоце Делчев 9А). Долги години нуди бесплатна дијагностика и советување за семејствата. Тоа е независна адреса покрај установите — вреди да ја имате пред да тргнете по постапката.

Развојно советувалиште

Услуга во здравствениот дом каде што се следи развојот на детето и каде што може да се добие прва проценка, совет и насоки за понатамошна поддршка.

Решение

Официјална писмена одлука на установата за поднесеното барање. Во неа пишува кое право е признаено, во кој обем и од кога важи. Усната информација не е решение: она што не е запишано не може ниту да се провери ниту да се оспори.

Жалба

Право во законскиот рок писмено да се оспори решението и да се побара повисок орган повторно да го разгледа случајот. Рокот прашајте го веднаш при приемот на решението и запишете го.

Meltdown (топење)

Состојба на преоптовареност во која попушта контролата. Не е напад на бес и не е прашање на воспитување: нервниот систем ја надминал својата граница. Помагаат намалување на дразбите и мирно присуство, а не расправа или последица.

Shutdown (исклучување)

Тивкиот близнак на meltdown: наместо гласно празнење — повлекување, замолчување, како отсутност. Често погрешно се сфаќа како инает, а всушност е спротивното. Помага простор, а не обраќање.

Masking (маскирање)

Криење на аутистичните особини за да се опстане во некоја средина. Често функционира изненадувачки добро — и троши сила. Долготрајното маскирање денес се смета за една од причините зошто аутизмот кај девојчињата се препознава подоцна и зошто исцрпеноста потоа се појавува дома.

Автистичко прегорување (autistic burnout)

Состојба на исцрпеност по долго прилагодување и сензорна преоптовареност, со вистинска загуба на способности. Добро е документирана и не е знак на мрзеливост. Помагаат растоварување и време без притисок за прилагодување.

Stimming (самостимулација)

Повторувачки движења или звуци со кои нервниот систем сам себе се регулира: нишање, мавтање со рацете, повторување на еден збор. Аутистичните возрасни лица усогласено ја опишуваат самостимулацијата како корисна, честопати пријатна и потребна. Ако му се одземе на детето, му се одзема алатка без да му се даде друга. Има смисла да се интервенира само ако движењето му штети на самото дете — и тогаш станува збор за наоѓање безбедна алтернатива, а не за потиснување на потребата.